GenZ आन्दोलन : लक्ष्यविहीन इतिहासकै उपलब्धिहीन आन्दोलन-दोंग माओत्से

कुनै पनि आन्दोलनको ऐतिहासिक मूल्याङ्कन त्यसले सडकमा कति मानिस उतार्‍यो, सामाजिक सञ्जालमा कति चर्चा पायो, कति ठूलो नारा लगायो वा तत्कालीन सत्तामाथि कति दबाब सिर्जना गर्‍यो भन्ने सतही मापदण्डबाट गर्न सकिँदैन। मार्क्सवाद–लेनिनवाद–माओवादले आन्दोलनको मूल्याङ्कन त्यसले कुन वर्गको हितलाई अभिव्यक्त गर्‍यो, कुन वर्गीय शक्तिलाई संगठित गर्‍यो, विद्यमान राज्यसत्ताको वर्गीय चरित्रमाथि कति प्रहार गर्‍यो र समाजलाई कुन दिशातर्फ अघि बढायो भन्ने प्रश्नबाट गर्छ। यही वैज्ञानिक वर्गीय दृष्टिकोणबाट हेर्दा GenZ आन्दोलन व्यापक असन्तुष्टिको विस्फोट भए पनि वर्गीय चेतना, स्पष्ट राजनीतिक दिशा, संगठित क्रान्तिकारी नेतृत्व र वैज्ञानिक सामाजिक लक्ष्यको अभावमा अन्ततः ऐतिहासिक उपलब्धिहीन आन्दोलनमा सीमित भएको देखिन्छ।

यो निष्कर्ष युवाको असन्तुष्टिलाई अपमान गर्ने निष्कर्ष होइन। बरु युवाको आक्रोशलाई क्षणिक उत्तेजनाको घेराबाट निकालेर वास्तविक सामाजिक रूपान्तरणको दिशामा लैजानुपर्ने क्रान्तिकारी निष्कर्ष हो। किनभने आक्रोश आफैं क्रान्ति होइन। विद्रोह आफैं क्रान्ति होइन। सडकमा भीड जम्मा हुनु आफैं सत्ता कब्जा होइन। पुराना नेताप्रतिको घृणा आफैं वर्गीय चेतना होइन। सामाजिक सञ्जालमा नाराको आँधी आउनु आफैं राजनीतिक संगठन होइन। क्रान्ति भनेको समाजको उत्पादन सम्बन्ध, वर्गीय शक्ति सम्बन्ध र राज्यसत्ताको चरित्रमा आधारभूत परिवर्तन ल्याउने संगठित राजनीतिक प्रक्रिया हो।

GenZ आन्दोलनको मूल कमजोरी यहीँबाट प्रकट हुन्छ। यसले विद्यमान राजनीतिक व्यवस्थाप्रतिको असन्तुष्टि त प्रकट गर्‍यो, तर त्यस असन्तुष्टिको वर्गीय स्रोत पहिचान गर्न सकेन। यसले भ्रष्टाचार देख्यो, तर भ्रष्टाचार उत्पादन गर्ने राजनीतिक–आर्थिक संरचनालाई पर्याप्त रूपमा निशाना बनाउन सकेन। यसले बेरोजगारी देख्यो, तर बेरोजगारीको जरा उत्पादन प्रणाली र श्रमसम्बन्धमा खोजेन। यसले राजनीतिक नेतृत्वप्रतिको वितृष्णा व्यक्त गर्‍यो, तर राज्यसत्ताको वर्गीय चरित्रमाथि संगठित वैचारिक प्रहार गर्न सकेन। यसले पुराना अनुहारको विकल्प खोज्यो, तर पुरानो वर्गीय राज्य संरचनाको विकल्प खोज्ने राजनीतिक कार्यक्रम प्रस्तुत गर्न सकेन।

यही नै सुधारवादी र क्रान्तिकारी राजनीतिबीचको मूल अन्तर हो। सुधारवादले व्यवस्थाभित्र खराबी देख्छ र खराबी सुधार्न खोज्छ। क्रान्तिकारी राजनीतिले खराबीको जरा विद्यमान वर्गीय संरचनामा खोज्छ र त्यस संरचनालाई नै रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य राख्छ। एउटा भ्रष्ट व्यक्ति हटाएर अर्को व्यक्ति ल्याउनु राजनीतिक परिवर्तन हुन सक्छ, तर त्यसले शोषणको आधार बदल्दैन। सरकार फेरिनु राज्यसत्ता फेरिनु होइन। निर्वाचनमा अनुहार बदलिनु वर्गीय सत्ता बदलिनु होइन। प्रशासनिक सुधार हुनु सामाजिक क्रान्ति होइन।

GenZ आन्दोलनले यही आधारभूत प्रश्नको सामना गर्न सकेन।

‘पुराना नेता हटाऊ’ भन्ने नारा पर्याप्त छैन। प्रश्न हो—पुरानो राजनीतिक नेतृत्व किन पुनःपुनः जन्मिन्छ? किन राजनीतिक सत्ता सीमित आर्थिक स्वार्थहरूको वरिपरि घुमिरहन्छ? किन श्रम गर्ने बहुसंख्यक जनता निर्णय प्रक्रियाको वास्तविक केन्द्रमा पुग्न सक्दैनन्? किन उत्पादन गर्ने वर्ग आर्थिक रूपमा कमजोर र सम्पत्ति नियन्त्रण गर्ने वर्ग राजनीतिक रूपमा शक्तिशाली रहन्छ? यी प्रश्नको उत्तर खोज्ने प्रयास नगरी केवल व्यक्तिविशेषलाई दोषी ठहर गर्नु अन्ततः वर्गीय संरचनालाई जोगाउने बाटो बन्न सक्छ।

मार्क्सवादी–लेनिनवादी दृष्टिकोणमा इतिहास व्यक्तिहरूको इच्छाले मात्र चल्दैन। इतिहास वर्गहरूबीचको संघर्षबाट अघि बढ्छ। समाजमा विभिन्न वर्गका हितहरू परस्पर विरोधी हुन्छन्। त्यसैले ‘GenZ’ लाई एउटै राजनीतिक वर्गका रूपमा प्रस्तुत गर्नु आफैंमा गैरवर्गीय दृष्टिकोण हो। एउटै पुस्ताभित्र पनि वर्गीय अन्तरविरोध हुन्छ। श्रमिक परिवारको बेरोजगार युवा र ठूलो पूँजीको संरक्षणमा हुर्किएको सम्पन्न युवा एउटै पुस्ताका भए पनि उनीहरूको आर्थिक हित समान हुँदैन। एउटा आफ्नो श्रम बेचेर बाँच्न बाध्य हुन्छ, अर्को सम्पत्ति र अवसरमाथिको विशेषाधिकारबाट लाभान्वित हुन्छ। उमेर समान हुँदैमा वर्गीय हित समान हुँदैन।

माओले जोड दिएको वर्गीय दृष्टिकोणको सार यही हो—जनसमुदायलाई अमूर्त रूपमा होइन, वर्गीय सम्बन्धभित्र बुझ्नुपर्छ। किसान, मजदुर, निम्न मध्यमवर्ग, साना उत्पादक, बेरोजगार युवा र श्रमजीवी जनसमुदायको वास्तविक जीवनसँग आन्दोलनको सम्बन्ध स्थापित नगरी केवल शहरी डिजिटल पुस्ताको असन्तुष्टिलाई क्रान्तिको पर्याय ठान्नु गम्भीर राजनीतिक भ्रम हो।

आजको पुँजीवादी व्यवस्थाले युवाको असन्तुष्टिलाई समेत बजारमा परिणत गर्न सक्छ। विद्रोही नारासमेत उपभोग्य सामग्री बन्न सक्छ। क्रान्तिकारी देखिने प्रतीकसमेत बजारको प्रचार सामग्री बन्न सक्छ। सामाजिक सञ्जालको एल्गोरिदमले आक्रोशलाई तीव्र गतिमा फैलाउन सक्छ, तर त्यसले वर्गीय चेतना निर्माण गर्दैन। डिजिटल माध्यमले सूचना दिन सक्छ; संगठन निर्माण गर्दैन। भाइरल पोस्टले भीड जम्मा गर्न सक्छ; क्रान्तिकारी अनुशासन निर्माण गर्दैन। ह्यासट्यागले क्षणिक राजनीतिक दबाब सिर्जना गर्न सक्छ; दीर्घकालीन जनसत्ता निर्माण गर्न सक्दैन।

यही कारणले लेनिनले संगठन र राजनीतिक चेतनाको प्रश्नलाई यति निर्णायक मानेका थिए। श्रमिक जनताको स्वतःस्फूर्त असन्तुष्टि महत्वपूर्ण हुन्छ, तर स्वतःस्फूर्तता आफैंमा वैज्ञानिक समाजवादी चेतना होइन। असन्तुष्टिलाई वर्गीय चेतनामा, वर्गीय चेतनालाई राजनीतिक संगठनमा र राजनीतिक संगठनलाई क्रान्तिकारी संघर्षमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ। यही रूपान्तरणको प्रक्रिया बिना आन्दोलन प्रतिक्रियात्मक उभारमा सीमित हुन्छ।

GenZ आन्दोलनमा देखिएको अर्को समस्या नेतृत्वप्रतिको गलत बुझाइ हो। नेतृत्वविहीनता आफैंमा लोकतन्त्रको उच्चतम रूप होइन। क्रान्तिकारी आन्दोलन नेतृत्वविहीन हुँदैन; बरु त्यसको नेतृत्व व्यक्तिपूजामा आधारित नभई वर्गीय राजनीतिक लाइन, सामूहिक निर्णय, जनसम्बन्ध र अनुशासनमा आधारित हुन्छ। नेतृत्वको भ्रष्ट स्वरूपको विरोध गर्नु आवश्यक छ, तर नेतृत्वकै आवश्यकतालाई अस्वीकार गर्नु राजनीतिक अपरिपक्वता हो। संगठनलाई अस्वीकार गरेर सत्ता संरचनासँग लड्न खोज्नु भनेको संगठित राज्यसत्तासामु स्वतःस्फूर्त भीडलाई उभ्याउनु हो।

राज्यसत्ता कुनै निष्पक्ष संरचना होइन। मार्क्सवादले राज्यलाई वर्गीय प्रभुत्वको साधनका रूपमा विश्लेषण गर्छ। त्यसैले राज्यसत्ताको संरचना नबदली केवल शासक व्यक्तिहरू बदल्दा जनताको आधारभूत मुक्ति सम्भव हुँदैन। यहीँ GenZ आन्दोलनको राजनीतिक सीमा स्पष्ट हुन्छ। राज्यसत्ताको वर्गीय संरचनामाथि केन्द्रित संघर्षको सट्टा शासनको शैली, भ्रष्टाचार र व्यक्तिविशेषको असफलतामा आन्दोलन सीमित भयो भने त्यसको अन्तिम परिणाम व्यवस्थाभित्रैको पुनर्संयोजन हुन सक्छ।

क्रान्तिकारी प्रश्न भनेको ‘को सत्तामा आउने?’ मात्र होइन, ‘सत्ता कसको हातमा हुनेछ?’ भन्ने हो। अझ अगाडि बढेर प्रश्न गर्नुपर्छ—उत्पादनका साधनमाथि कसको नियन्त्रण हुनेछ? श्रमको मूल्य कसले निर्धारण गर्नेछ? राज्यको आर्थिक नीति कसको हितमा हुनेछ? भूमि, उद्योग, वित्त र प्राकृतिक स्रोतको स्वामित्व कसरी निर्धारण हुनेछ? श्रमिक, किसान र उत्पीडित जनसमुदायको राजनीतिक अधिकार कसरी सुनिश्चित हुनेछ? समाजको सम्पत्ति उत्पादन गर्ने वर्ग स्वयं राजनीतिक निर्णयको वास्तविक केन्द्रमा कसरी पुग्नेछ?

यी प्रश्नबाट भागेर गरिने कुनै पनि आन्दोलन अन्ततः पुँजीवादी व्यवस्थाको सीमाभित्र कैद हुन्छ।

त्यसैले GenZ आन्दोलनको समस्या आन्दोलन भएको होइन; समस्या आन्दोलनको वर्गीय दिशा र राजनीतिक लक्ष्यको अभाव हो। युवाको विद्रोह आवश्यक छ, तर विद्रोहलाई सही वर्गीय दिशामा लैजानुपर्छ। युवाको आक्रोश शक्तिशाली छ, तर त्यो शक्ति कसको पक्षमा प्रयोग हुन्छ भन्ने प्रश्न अझ महत्वपूर्ण छ। क्रान्तिकारी राजनीति यही प्रश्नको उत्तर खोज्छ।

कुनै आन्दोलनले राज्यलाई केही निर्णय फिर्ता लिन बाध्य पार्न सक्छ। केही नेता पदबाट हट्न सक्छन्। केही नीतिमा परिवर्तन आउन सक्छ। केही संस्थागत सुधार हुन सक्छन्। यी सबै राजनीतिक उपलब्धि हुन सक्छन्, तर तिनलाई सामाजिक क्रान्तिको उपलब्धिसँग समान ठान्नु हुँदैन। क्रान्तिको मापदण्ड अझ गहिरो हुन्छ। वर्गीय शक्ति सम्बन्धमा परिवर्तन आयो कि आएन? शोषणको संरचना कमजोर भयो कि भएन? श्रमजीवी वर्गको राजनीतिक शक्ति बढ्यो कि बढेन? राज्यसत्ताको चरित्र बदलियो कि बदलिएन? जनताको संगठित राजनीतिक शक्ति निर्माण भयो कि भएन?

यी प्रश्नको उत्तर नकारात्मक छ भने ठूलो जनउभार पनि ऐतिहासिक रूपान्तरण बन्न सक्दैन।

GenZ आन्दोलनले स्थापित राजनीतिक शक्तिहरूलाई चुनौती दिएको हुन सक्छ, तर चुनौती दिनु र विकल्प निर्माण गर्नु एउटै कुरा होइन। पुरानो सत्ताप्रतिको असन्तुष्टि नयाँ सत्ताको कार्यक्रम होइन। ‘हामी यस्तो चाहँदैनौँ’ भन्ने चेतना आवश्यक छ, तर क्रान्तिकारी राजनीतिले त्यसपछि ‘हामी के चाहन्छौँ?’ भन्ने प्रश्नको वैज्ञानिक उत्तर दिनुपर्छ। समाजवाद कि अझ उन्नत पुँजीवाद? श्रमको मुक्ति कि बजारको थप विस्तार? जनताको सत्ता कि पुरानै राज्यसत्ताको नयाँ व्यवस्थापन? प्रश्न यही हो।

यदि आन्दोलनले केवल व्यवस्थाको खराब व्यवस्थापनको विरोध गर्छ भने त्यो व्यवस्थापन परिवर्तनको आन्दोलन हुन्छ। यदि आन्दोलनले व्यवस्थाको वर्गीय आधारमाथि प्रश्न उठाउँछ भने त्यो राजनीतिक संघर्ष बन्छ। र यदि आन्दोलनले श्रमजीवी जनताको नेतृत्वमा राज्यसत्ताको चरित्र नै बदल्ने संगठित लक्ष्य लिन्छ भने मात्र त्यसले क्रान्तिकारी स्वरूप ग्रहण गर्न सक्छ।

माओवादी दृष्टिकोणबाट हेर्दा जनताको असन्तुष्टिलाई दीर्घकालीन जनसंघर्षमा बदल्ने प्रश्न निर्णायक हुन्छ। जनताबाट सिक्ने, जनतामा जाने र जनताको वास्तविक जीवनसंघर्षसँग राजनीतिक विचारलाई जोड्ने प्रक्रिया बिना कुनै पनि क्रान्तिकारी आन्दोलन कागजी नारामा सीमित हुन्छ। शहरको डिजिटल आक्रोशलाई गाउँको किसान, कारखानाको मजदुर, निर्माणस्थलको श्रमिक, वैदेशिक रोजगारीमा धकेलिएको युवा र आर्थिक रूपमा सीमान्तीकृत जनताको जीवनसँग जोड्न नसकेसम्म आन्दोलनले व्यापक वर्गीय आधार निर्माण गर्न सक्दैन।

युवाको वास्तविक मुक्ति पनि यही वर्गीय संघर्षसँग जोडिएको छ। बेरोजगारीको अन्त्य केवल रोजगारीका केही अवसर सिर्जना गरेर हुँदैन। युवालाई सस्तो श्रमको स्रोत बनाउने आर्थिक संरचना परिवर्तन गर्नुपर्छ। विदेश पलायनलाई व्यक्तिगत आकांक्षाको प्रश्न मात्र ठान्नु गलत हो; त्यसको पछाडि रहेको राष्ट्रिय उत्पादनको संकट, श्रमको अवमूल्यन र निर्भर अर्थव्यवस्थाको चरित्र बुझ्नुपर्छ। युवाको भविष्यलाई बजारको दयामा छोडेर राजनीतिक मुक्ति सम्भव छैन।

त्यसैले GenZ आन्दोलनको आलोचना युवाको विरोध होइन; युवाको राजनीतिक सम्भावनालाई गम्भीरतापूर्वक लिएको प्रमाण हो। युवालाई केवल ‘नयाँ पुस्ता’ भनेर प्रशंसा गर्नु पर्याप्त छैन। उनीहरूलाई कुन वर्गीय राजनीतिक दिशामा संगठित गर्ने भन्ने प्रश्न उठाउनुपर्छ। क्रान्तिकारी राजनीति युवालाई भीड बनाउँदैन; चेतनशील राजनीतिक शक्ति बनाउँछ। युवालाई केवल नाराबाजीमा प्रयोग गर्दैन; समाज परिवर्तनको वैज्ञानिक दृष्टिकोण दिन्छ। युवालाई केवल चुनावी मतमा सीमित गर्दैन; उत्पादन, राजनीति र राज्यसत्तामाथिको वर्गीय सम्बन्ध बुझ्ने राजनीतिक शक्ति बनाउँछ।

इतिहासमा कुनै पनि क्रान्ति स्वतःस्फूर्त असन्तुष्टिको अन्तिम परिणाम होइन। असन्तुष्टि बारुद हो, तर विचार त्यसलाई दिशा दिने शक्ति हो। विचार छ, तर संगठन छैन भने त्यो शक्ति विखण्डित हुन्छ। संगठन छ, तर सही राजनीतिक लाइन छैन भने त्यो शक्ति अवसरवादमा पतन हुन सक्छ। राजनीतिक लाइन छ, तर जनतासँग सम्बन्ध छैन भने त्यो जनताबाट अलग संकीर्ण समूहमा परिणत हुन सक्छ। त्यसैले क्रान्तिकारी परिवर्तनका लागि सही विचार, सही राजनीतिक लाइन, जनआधार, संगठन, नेतृत्व र निरन्तर संघर्ष एकअर्कासँग अविभाज्य रूपमा जोडिएका हुन्छन्।

यस अर्थमा GenZ आन्दोलनले नेपाली समाजमा एउटा गम्भीर राजनीतिक प्रश्न अवश्य उठाएको छ—नयाँ पुस्ता पुरानो राजनीतिक संस्कारसँग सन्तुष्ट छैन। तर प्रश्न उठाउनु र उत्तर निर्माण गर्नुबीच ठूलो अन्तर छ। आन्दोलनले प्रश्नको ढोका खोल्यो, तर त्यसलाई वर्गीय राजनीतिक निष्कर्षसम्म पुर्‍याउन सकेन। त्यसैले यसको ऊर्जा ऐतिहासिक परिवर्तनको शक्तिमा रूपान्तरण हुन सकेन।

अब आवश्यक कुरा GenZ आन्दोलनको रोमान्टिक महिमामण्डन होइन, त्यसको निर्मम वर्गीय समीक्षा हो। क्रान्तिकारी राजनीति भावनाले होइन, वस्तुगत यथार्थको वैज्ञानिक विश्लेषणबाट अघि बढ्छ। जहाँ कमजोरी छ, त्यहाँ कमजोरी भन्नुपर्छ। जहाँ उपलब्धि छ, त्यहाँ उपलब्धि स्वीकार गर्नुपर्छ। तर लोकप्रियताको डरले वर्गीय सत्य लुकाउनु क्रान्तिकारी राजनीति होइन।

अन्ततः इतिहासले आन्दोलनलाई नाराको आवाजबाट होइन, वर्गीय परिणामबाट नाप्छ। GenZ आन्दोलनले ठूलो असन्तुष्टि व्यक्त गर्‍यो, तर त्यो असन्तुष्टिलाई श्रमजीवी वर्गको राजनीतिक शक्तिमा बदल्न सकेन। यसले विद्रोहको वातावरण बनायो, तर क्रान्तिकारी राजनीतिक दिशा निर्माण गर्न सकेन। यसले पुरानो राजनीतिक नेतृत्वमाथि प्रश्न उठायो, तर नयाँ वर्गीय राजनीतिक नेतृत्व निर्माण गर्न सकेन। यसले सडकमा शक्ति देखायो, तर स्थायी संगठित शक्ति निर्माण गर्न सकेन। यसले व्यवस्थाका विकृतिमाथि प्रहार गर्‍यो, तर त्यस व्यवस्थाको वर्गीय आधारमाथि निर्णायक प्रहार गर्न सकेन।

त्यसैले GenZ आन्दोलनलाई इतिहासकै उपलब्धिहीन आन्दोलन भन्नुको अर्थ यसको सम्पूर्ण असन्तुष्टिलाई अस्वीकार गर्नु होइन। यसको अर्थ हो—आक्रोशलाई क्रान्तिमा बदल्ने राजनीतिक क्षमता निर्माण हुन सकेन; स्वतःस्फूर्ततालाई वैज्ञानिक समाजवादी चेतनामा उठाउन सकिएन; पुस्तागत पहिचानलाई वर्गीय एकतामा रूपान्तरण गर्न सकिएन; डिजिटल भीडलाई संगठित राजनीतिक शक्तिमा बदल्न सकिएन र तत्कालीन असन्तुष्टिलाई दीर्घकालीन क्रान्तिकारी लक्ष्यसँग जोड्न सकिएन।

यही नै यसको ऐतिहासिक सीमाको मूल कारण हो।

क्रान्तिकारी परिवर्तन चाहने नयाँ पुस्ताले अब केवल ‘पुरानो हटाऊ’ भन्ने नारामा रोकिनु हुँदैन। पुरानोको ठाउँमा के स्थापित गर्ने भन्ने प्रश्नको वैज्ञानिक उत्तर खोज्नुपर्छ। केवल सत्ता बदल्ने होइन, सत्ताको वर्गीय चरित्र बदल्ने लक्ष्य लिनुपर्छ। केवल भ्रष्टाचारविरुद्ध होइन, भ्रष्टाचार पुनरुत्पादन गर्ने संरचनाविरुद्ध संघर्ष गर्नुपर्छ। केवल अवसर माग्ने होइन, उत्पादन र श्रममाथि जनताको अधिकार स्थापित गर्ने राजनीतिक संघर्ष अघि बढाउनुपर्छ। केवल डिजिटल भीड होइन, संगठित जनशक्ति निर्माण गर्नुपर्छ।

किनभने क्रान्ति कुनै क्षणिक विस्फोट होइन; यो दीर्घकालीन वर्गसंघर्ष हो। क्रान्ति केवल सडकमा देखिने दृश्य होइन; यो समाजको आधार र अधिरचनालाई रूपान्तरण गर्ने ऐतिहासिक प्रक्रिया हो। र क्रान्तिकारी आन्दोलन केवल असन्तुष्टहरूको जमघट होइन; यो स्पष्ट वर्गीय दृष्टिकोण, वैज्ञानिक विचार, संगठित राजनीतिक शक्ति र निश्चित ऐतिहासिक लक्ष्य भएको संघर्ष हो।

GenZ आन्दोलनको सबैभन्दा ठूलो पाठ यही हो—आक्रोशले सत्ता हल्लाउन सक्छ, तर विचार, संगठन र वर्गीय राजनीतिक शक्तिबिना सत्ता सम्बन्ध बदल्न सक्दैन। विद्रोहले व्यवस्था संकटमा पार्न सक्छ, तर क्रान्तिकारी लक्ष्यबिना नयाँ व्यवस्था निर्माण गर्न सक्दैन। त्यसैले नयाँ पुस्ताले आफ्नो असन्तुष्टिलाई केवल सामाजिक सञ्जालको आवाजमा सीमित नगरी श्रमजीवी जनताको वास्तविक संघर्षसँग जोड्नुपर्छ। पुस्तागत पहिचानभन्दा माथि उठेर वर्गीय पहिचान निर्माण गर्नुपर्छ। स्वतःस्फूर्तताभन्दा माथि उठेर वैज्ञानिक समाजवादी चेतना ग्रहण गर्नुपर्छ। भीडभन्दा माथि उठेर संगठन निर्माण गर्नुपर्छ। र सुधारको सीमाभन्दा माथि उठेर समाजको आमूल रूपान्तरणको प्रश्न उठाउनुपर्छ।

त्यसपछि मात्र आजको दिशाहीन विद्रोह भोलिको संगठित क्रान्तिकारी शक्तिमा बदलिन सक्छ। अन्यथा इतिहासको कठोर फैसला यही हुनेछ—GenZ आन्दोलन ठूलो आक्रोशको विस्फोट थियो, तर वर्गीय चेतना, राजनीतिक दिशा, संगठित नेतृत्व र क्रान्तिकारी लक्ष्यविहीन भएकाले त्यसले इतिहास बदल्ने निर्णायक उपलब्धि हासिल गर्न सकेन।